Personeel

Gewijzigd: f:11-06-2011

Inhoud:	Links:
Algemeen Vervoer Tractie en Materiaal Weg en Werken Heden	Personeel en bestuur

Algemeen

De NOLS heeft alleen personeel in genomen voor het begeleiden van de bouw van de spoorlijnen. De bouw zelf is uitgevoerd door het personeel van de verschillende aannemers. Zie ook het hoofdstuk personeel en bestuur van de NOLS onder het kopje geschiedenis. De exploitatie wordt uitgevoerd door personeel van de Staatsspoorwegen, later de Nederlandsche Spoorwegen. De SS en NS kennen zeker in de eerste helft van de 20e eeuw een sterk hiërarchische structuur die gebaseerd is op het anciënniteitbeginsel en opleiding. Om een baan bij het spoor te krijgen, ben je in het voordeel als iemand die al werkzaam is bij het spoor, je voordraagt. Hele families zijn op deze manier bij het spoor terecht gekomen. Het salaris hangt af van de functiegroep af, maar ook van de standplaats. Hoe groter of belangrijker het station, hoe hoger het salaris. In 1914 verdient een haltechef op b.v. de halte Zuidbarge NLG. 2.543,62 per jaar. In 1948 is het salaris van de stationschef van Emmen NLG. 3.608,40 per jaar. Om promotie te maken, moet het personeel veelvuldig verhuizen. Veel spoormensen wonen dan ook vaak niet langer dan een jaar of 5 in dezelfde plaats. Hoewel er wel uitzonderingen op deze regel zijn. Het personeel dat dienst doet op de lijnen van de NOLS, rouleert net als alle andere personeelsleden over alle lijnen van de SS en later NS. Diverse mensen hebben op meerdere stations en haltes van de NOLS dienst gedaan. Bijvoorbeeld de heer Bernard Horsting die in Boerveenschemond, Nieuw-Amsterdam, Zuidbarge, Gasselternijveen en Emmen heeft gewerkt.

Op de stations en haltes doen grote aantallen personen dienst. Op stations waar nu niemand meer werkt, waren vroeger soms wel 30 functies beschikbaar. Op de NOLS-lijnen hebben gedurende alle jaren dan ook honderden zo niet duizenden mensen werk gehad bij het spoor. Binnen de spoorwegorganisatie is het personeel opgedeeld in 3 eenheden; Vervoer, Tractie en Materiaal en Weg en Werken, met elk hun eigen taken en bevoegdheden. Binnen de NS heerst een sterke verzuiling tussen de 3 eenheden. In 1952 worden de 3 diensten Vervoer, Tractie en Materiaal en Weg en Werken samengevoegd onder een chef van de Dienst van Exploitatie.

Vervoer

De groep Vervoer zorgt voor de bemanning van de stations en haltes. Naast een stations- of haltechef werken nog tal van andere personen om de treindienst te begeleiden. In het station en op het emplacement loopt naast de chef de assistent van de stationsdienst, de stationsbeambte, de commies, de telegrafist, de loopjongen, de arbeider, de rangeerder, de ladingmeester etc.. Hoe groter het station hoe meer functies voorhanden zijn. De functies zijn bij de SS en later de NS sterk geclassificeerd. Op de haltes van de NOLS is een haltechef de baas. Ook op kleinere stations van de NOLS is de officiele functie nog steeds haltechef. Pas bij de iets grotere stations met meer reizigers en grotere emplacementen is de titel stationschef 4e klasse. Dit loopt op tot stationschef 1e klasse B voor station Stadskanaal Hoofdstation. Dit station heeft een stationschef met de hoogste rang van alle NOLS-stations, behalve Zwolle, Almelo, Assen, Zuidbroek en Delfzijl. Station Coevorden blijft steken op een stationschef klasse 2. Uiteraard zijn de salarissen direct gekoppeld aan de functie en klasse. Tot 1939 worden alle reizigers bij het betreden en verlaten van het perron gecontroleerd op het bezit van een kaartje. Zomaar het perron op lopen is er niet bij. Met een speciaal perronkaartje kan je iemand tot aan de trein wegbrengen of ophalen.

Personeel van de halte Dalerveen voor het haltegebouw. Op de foto staat o.a. dhr. G. Boer Foto collectie mevr. J. Thiele Boer, augustus 1918. Personeel van het station Emmen voor het stationsgebouw. Op de foto staan stationspersoneel, rangeerders, conducteurs en personeel van Weg en Werken. Foto H. Sijbom, begin jaren 60 van de 20e eeuw. Personeel van station Mariënberg voor het bedieningstoestel. Foto collectie J. Thiele Boer.

Tractie en Materiaal

De groep Tractie en Materiaal zorgt voor het uitvoeren van de treindienst. Hierin zitten de machinisten en conducteurs maar ook al het onderhoudspersoneel in de depots. Op een locomotief doet een machinist met een stoker en / of leerling dienst. Aan het begin van de 20e eeuw hebben de treinen nog geen doorgaande rem. Om de 2 a 3 wagons of rijtuigen is een reminstallatie aanwezig. Een klein houten hokje waar een remmer zit, die op een teken vanuit de locomotief handmatig de rem moet aandraaien. Na de invoering van de doorgaande treinrem zijn alle remmers overbodig.

In de depots zijn loc- en rijtuigpoetsers actief om alle voertuigen schoon te maken. Ketelwassers en machinebankwerkers zorgen voor het onderhoud aan het materiaal. Voor het begin van de dienst moeten de stoomketels opgestookt worden. In de winter en 's avonds moeten alle lampen één voor één met de hand gevuld en ontstoken worden. De depots staan onder leiding van de depotchef. Ook hier weer een sterk geclassificeerd systeem. Stadskanaal Hoofdstation heeft een depotchef 2e klasse. In Coevorden is de functie ingedeeld als depotchef 3e klasse.

De dieseltreinstellen worden gereden door wagenvoerders. Het bedienen van een dieseltreinstellen is duidelijk anders dan op een stoomlocomotief. Nadat de laatste stoomlocomotief met machinist van het spoor is verdwenen, heet een wagenvoerder ook machinist.

Weg en Werken

De groep Weg en Werken zorgt voor het onderhoud aan de rails, de wissels en de rest van de infrastructuur. Nagenoeg ieder station en halte heeft een eigen ploeg Weg en Werkers. Iedere groep staat onder leiding van een ploegbaas. Daarnaast is er een voorwerker en 2 of 3 arbeiders. In de zomermaanden wanneer er veel aan het spoor gewerkt wordt, is er versterking van een aantal arbeiders. De ploeg onderhoudt het emplacement plus het spoor in de richtingen van de naburige stations. Halverwege het traject neemt de ploeg van het naast gelegen station of halte de taak over. Bij grotere klussen werken de ploegen samen. Met grote regelmaat wordt het spoor geschouwd. Oneffenheden in het spoor moeten uitgelijnd worden. Het richten en onderstoppen van het spoor gebeurt met handkracht. Versleten spoorstaven worden vervangen door nieuwe exemplaren. In de eerste jaren van de NOLS zijn de rails met spijkers aan de bielsen vastgenageld. Met behulp van een sjabloon wordt de spoorbreedte gecontroleerd. Wanneer de rail ging werken, moet het spoor opnieuw gespijkerd worden. Een ploeg beschikt op het station over een eigen gebouwtje of keet. In het gebouwtje is een werkbank aanwezig voor het onderhoud aan het gereedschap. Tevens kan het gebouwtje gebruikt worden om te schaften. Is de ploeg langs de lijn bezig dan wordt ter plekke geschaft of wordt onderdak gevonden bij een plaatselijke boer als het weer al te slecht is. De werkplek wordt al lopend langs het spoor met het gereedschap onder de arm bereikt. Later worden ook wel auto's in gezet om materiaal en personeel te vervoeren. Het werk wordt grotendeels overdag uitgevoerd. Om te schouwen moet het goed licht zijn. De werkzaamheden aan het spoor worden tussen de treinen door uitgevoerd. De ploegbaas moet er op toezien dat alles weer klaar is voordat de volgende trein voorbij komt. Dit levert nog wel eens stress op als er iets tegen zit. Maar wat er ook gebeurde het spoor moet berijdbaar zijn voor de trein. De machinist is meestal niet eens op de hoogte waar werkzaamheden worden uitgevoerd. In de jaren 50 van de 20e eeuw hebben de stations Dalfsen, Ommen, Mariënberg, Hardenberg, Gramsbergen, Coevorden, Nieuw-Amsterdam en Emmen nog hun eigen ploeg Weg en Werkers. Ook Schoonebeek heeft een ploeg voor het onderhoud van de olielijn van Nieuw-Amsterdam naar Schoonebeek.

Ploeg wegwerkers bezig met sneeuwruimen in de buurt van Zuidbarge. Foto collectie J. Thiele Boer, jaren '30 van 20e eeuw. Personeel bezig met het uitlijnen van het spoor. G. Boer is een van de vastgelegde personen. Foto collectie J. Thiele Boer, 1948. Brug over het Oranjekanaal met ploeg wegwerkers gezien in de richting Nieuw-Amsterdam. Links voor de brug zijn de bedieningshandels zichtbaar. Op de achtergrond het sein vanuit Nieuw-Amsterdam dat aangeeft dat de brug veilig bereden kan worden. Foto H. Sijbom, begin jaren '60 van de 20e eeuw. Ploeg wegwerkers vastgelegd voor de dienstauto nabij de overweg in de Rietlandenstraat. Foto H. Sijbom, jaren '60 van de 20e eeuw.

Heden

Alle stations zijn inmiddels onbemand. Reizigers moeten hun kaartje uit een automaat halen. Stukgoederenvervoer vindt er niet meer plaats. Seinen, wissels en overwegen worden centraal of automatisch bediend. Machinisten, conducteurs en rangeerders zijn in dienst van de verschillende exploitatiemaatschappijen zoals NS-Reizigers, Connexxion, Arriva, ACTS etc.. Door de wisselende vraag naar rijdend personeel zijn er uitzendbureaus en detacheringbureaus die zich specialiseren in spoorwegpersoneel. Het onderhoud aan rijdend materiaal wordt uitbesteed aan veelal zelfstandige firma's die hun diensten aanbieden aan de exploitatiemaatschappijen. Het spoor en de omliggende infrastructuur is in beheer bij ProRail. ProRail heeft geen eigen spoorwegpersoneel meer voor onderhoud, maar besteedt dit uit aan gespecialiseerde aannemers. ProRail heeft het landelijk spoorwegnet in secties opgedeeld. Voor iedere sectie wordt door middel van een Europese kwalificatie een zogenaamde Proces Contract Aannemer (PCA) aangesteld. Deze PCA moet al het voorkomende correctieve en preventieve onderhoud van de spoorlijnen in de sectie uitvoeren. ProRail heeft daartoe richtlijnen opgesteld hoe snel een aannemer ter plaatsen moet zijn bij een storing aan het spoor en hoe het onderhoud moet worden uitgevoerd. Voor de spoorlijn Zwolle - Emmen is aannemer Strukton Rail de PCA. Voor Mariënberg - Almelo ligt deze verantwoordelijkheid bij Volker Rail. Voor aansturing van de werkzaamheden beschikt de PCA langs de lijn over gebouwen. Zo heeft Strukton langs de losweg in Coevorden een onderkomen staan. De aannemers beschikken over gespecialiseerd gereedschap. Een groot deel van het groot onderhoud wordt vanuit rijdende voertuigen gedaan. Deze voertuigen richten het spoor en onderstoppen de bielsen in één rijdende beweging. Het onderhoud aan het spoor gebeurt hoofdzakelijk 's nachts. De computergestuurde machines kunnen prima in het donker werken.

Gebouw van Strukton in Coevorden. Foto R. van Wissen, 29 mei 2010.